رواسازی و بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی نسخه فارسی پرسش‌نامه مصور طرحواره دوسلدورف برای کودکان و نوجوانان

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف رواسازی نسخه فارسی پرسش‌نامه مصور طرحواره دوسلدورف و بررسی روایی و پایایی آن در میان کودکان و نوجوانان ایرانی انجام شد. روش‌شناسی: این پژوهش کاربردی با طرح توصیفی‌ـ‌مقطعی و از نوع مطالعات روان‌سنجی انجام شد. جامعه آماری شامل کودکان و نوجوانان شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴ بود که ۳۱۰ نفر از آنان به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. پرسش‌نامه پس از ترجمه مستقیم، بازترجمه و انطباق فرهنگی اجرا شد. روایی صوری و محتوایی ابزار با نظر ۱۴ متخصص و محاسبه نسبت روایی محتوا و شاخص روایی محتوا ارزیابی شد. برای بررسی روایی سازه از تحلیل عاملی تأییدی و برای ارزیابی روایی ملاکی از همبستگی ابعاد پرسش‌نامه با افسردگی، اضطراب، استرس و عزت‌نفس استفاده شد. همسانی درونی نیز با ضریب آلفای کرونباخ بررسی گردید. یافته‌ها: مقادیر نسبت روایی محتوایی تمام گویه‌ها از نقطه برش ۰٫۵۱ بیشتر بود. تحلیل عاملی تأییدی، ساختار شش‌عاملی شامل گسستگی و طرد، خودگردانی و عملکرد آسیب‌دیده، محدودیت‌های ناکافی، جهت‌گیری به دیگران، گوش‌به‌زنگی و بازداری و معیارهای عملکردی را تأیید کرد. شاخص‌های برازش مدل شامل χ²/df=2.91، RMSEA=0.08، CFI=0.98، NFI=0.96، GFI=0.96 و AGFI=0.94 بود. بارهای عاملی گویه‌ها بین ۰٫۳۴ تا ۰٫۸۱ قرار داشت. ابعاد طرحواره‌ای با افسردگی، اضطراب و استرس همبستگی مثبت و معنادار و با عزت‌نفس همبستگی منفی و معنادار نشان دادند. آلفای کرونباخ نمره کل ۰٫۸۸ و ضرایب خرده‌مقیاس‌ها بین ۰٫۷۰ تا ۰٫۷۵ بود. نتیجه‌گیری: نسخه فارسی پرسش‌نامه مصور طرحواره دوسلدورف از شواهد مقدماتی قابل‌قبولی در زمینه روایی سازه، روایی ملاکی و همسانی درونی برخوردار است و می‌تواند با احتیاط در پژوهش‌ها و غربالگری اولیه کودکان و نوجوانان به کار رود؛ بااین‌حال، کاربرد تشخیصی آن مستلزم هنجاریابی و مطالعات تکمیلی است.