اثربخشی خانوادهدرمانی بر تنظیم شناختی هیجان و سرمایه روانشناختی در مادران کودکان دارای اختلالات اضطرابی
کلمات کلیدی:
خانوادهدرمانی شناختی–رفتاری, تنظیم شناختی هیجان, سرمایه روانشناختی, اختلالات اضطرابی کودکان, مادرانچکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی خانوادهدرمانی شناختی–رفتاری بر تنظیم شناختی هیجان و سرمایه روانشناختی در مادران کودکان دارای اختلالات اضطرابی انجام شد. روششناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون–پسآزمون همراه با گروه کنترل و مرحله پیگیری بود. جامعه آماری شامل مادران دارای کودک مبتلا به اختلالات اضطرابی مراجعهکننده به مراکز مشاوره و خدمات روانشناختی شهر تهران در سال ۱۴۰۴ بود. نمونه پژوهش شامل ۳۰ نفر بود که به روش نمونهگیری در دسترس انتخاب و بهصورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، هر گروه ۱۵ نفر، جایگزین شدند. گروه آزمایش در هشت جلسه ۹۰ دقیقهای خانوادهدرمانی شناختی–رفتاری مبتنی بر پروتکل خانوادهمحور Coping Cat شرکت کرد، در حالی که گروه کنترل مداخلهای دریافت نکرد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه تنظیم شناختی هیجان گارنفسکی و همکاران و پرسشنامه سرمایه روانشناختی لوثانز و همکاران بود. دادهها با استفاده از آزمون شاپیرو–ویلک، آزمون لوین، تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تحلیل واریانس تکمتغیره در نرمافزار SPSS نسخه ۲۲ تحلیل شدند. یافتهها: نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که پس از کنترل نمرات پیشآزمون، بین دو گروه آزمایش و کنترل در ترکیب متغیرهای وابسته تفاوت معناداری وجود دارد؛ لامبدای ویلکز برابر با ۰/۷۱، F برابر با ۵/۲۲، سطح معناداری برابر با ۰/۰۱۲ و اندازه اثر برابر با ۰/۲۸ بود. همچنین، نتایج تحلیل تکمتغیره نشان داد خانوادهدرمانی شناختی–رفتاری بر تنظیم شناختی هیجان اثر معنادار دارد؛ F=7.84، p=0.009، η²=0.22. این مداخله همچنین بر سرمایه روانشناختی مادران اثر معناداری نشان داد؛ F=6.95، p=0.013، η²=0.20. نتیجهگیری: یافتهها نشان میدهد خانوادهدرمانی شناختی–رفتاری میتواند بهعنوان مداخلهای مؤثر برای بهبود تنظیم شناختی هیجان و افزایش سرمایه روانشناختی مادران کودکان دارای اختلالات اضطرابی به کار رود. این رویکرد با اصلاح افکار ناکارآمد، آموزش مهارتهای حل مسئله، تقویت تابآوری، امید و خودکارآمدی، ظرفیت مادران را برای مدیریت فشارهای هیجانی و تعامل مؤثرتر با کودک افزایش میدهد.
دانلودها
مراجع
Amani-Mohammad, Y., Mazaheri, M., Kafi, M., Sepehri-Parastar, R., & Pourmohammad-Gholichani, K. (2022). Comparing the effectiveness of cognitive-behavioral therapy and parent-child relationship-based therapy on social skills and emotion regulation in mothers with autistic children. Journal of Cognition, Behavior and Learning, 2(1), 112-124.
Ghasemi, R., Sharifi, M., & Akbari, N. (2023). Parenting stress and mother-child interaction patterns in children with anxiety problems. Journal of Developmental Psychology, 18(3), 89-105.
Heidari, S., Ahmadpour, M., & Nasiri, L. (2024). Application of cognitive-behavioral family therapy in childhood anxiety disorders. Quarterly Journal of Cognitive-Behavioral Therapies, 12(1), 1-18.
Hosseini, T. Q., Azizi, P. D., Rezaei, S., & Dastjerdi-Kazemi, M. (2022). The effectiveness of training psychological capital components on parents' coping strategies and mental health of mothers with children. Journal of Health Psychology, 11(2), 114-142.
Khodabakhshi, A., Mousavi, F., & Karimi, H. (2024). Children's anxiety and its psychological consequences for parents. Journal of Clinical Psychology Research, 15(1), 23-41.
Larsson, A., Weineland, S., Nissling, L., & Lilja, J. L. (2025). The impact of parental support on adherence to therapist-assisted internet-delivered acceptance and commitment therapy in primary care for adolescents with anxiety: Naturalistic 12-month follow-up study. Jmir Pediatrics and Parenting. https://doi.org/10.2196/59489
Lee, J., & Kim, H. (2025). The moderated mediation effect of basic psychological need satisfaction and adaptive cognitive emotion regulation strategies in the relationship between maternal overprotective parenting and early adolescents' social anxiety. The Society for Cognitive Enhancement and Intervention. https://doi.org/10.21197/JCEI.16.3.5
Li, Z. (2025). A review of the treatment and effectiveness of cognitive behavioral therapy for major psychological disorders. Theoretical and Natural Science, 144, 27-31. https://doi.org/10.54254/2753-8818/2025.AU28351
Liu, Z., Bao, T., Yang, Z., Ruan, Y., Gao, C., & Wu, J. (2024). Longitudinal relationship between psychological capital and anxiety in college students: The mediating effect of emotion regulation strategy and moderating effect of parent-child relationship. Psychology research and behavior management. https://doi.org/10.2147/PRBM.S462202
Mahmoud, B. A., & Hussien, R. (2025). Efficacy of resilience-based intervention on psychological capital and satisfaction with life among mothers of children with autism spectrum disorders. Journal of Pediatric Nursing.
Mirzaei, A., Hosseini, Z., & Talebi, R. (2024). Cognitive emotion regulation patterns and emotional consequences in mothers of anxious children. Journal of Child and Adolescent Clinical Psychology, 9(1), 45-62.
Mohammadi, N., & Karimi, S. (2023). Mothers' psychological capital and its relationship with family functioning. Quarterly Journal of Family Studies, 14(2), 99-115.
Nogami, K., & Yamane, T. (2025). Online parent-mediated family cognitive-behavioral therapy for high levels of anxiety symptoms in children with developmental disorders: A pilot study. Minerva Psychiatry. https://doi.org/10.23736/S2724-6612.24.02513-2
Nouri, M., Abbasi, F., & Rostami, P. (2023). Parents' psychological capital and children's mental health. Journal of Modern Psychological Research, 7(3), 121-138.
Pahlavansand-Aqadi, Z., & Akbarnejad Ghansheh, K. (2021). The effectiveness of cognitive-behavioral therapy on cognitive emotion regulation and anxiety in women with multiple sclerosis. 21st International Conference on Health, Treatment, and Health Promotion,
Pruessner, L., Timm, C., Kalmar, J., Bents, H., Barnow, S., & Mander, J. (2024). Emotion regulation as a mechanism of mindfulness in individual cognitive-behavioral therapy for depression and anxiety disorders. Depression and Anxiety. https://doi.org/10.1155/2024/9081139
Rienks, K., Salemink, E., Sigurdardottir, B. L., Melendez-Torres, G. J., Staaks, J. P. C., & Leijten, P. (2025). Supporting parents to reduce children's anxiety: A meta-analysis of interventions and their theoretical components. Behaviour Research and Therapy, 71. https://doi.org/10.1016/j.brat.2025.104692
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Shahnaz Taherzadeh, ali aleyasin (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
