اثربخشی برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی (MBSR) بر بهزیستی روانشناختی و میزان پایبندی به رژیم غذایی در بیماران مبتلا به فنیلکتونوری
کلمات کلیدی:
برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی, بهزیستی روانشناختی, پایبندی به رژیم غذایی, فنیلکتونوری (PKU)چکیده
هدف: هدف این پژوهش تعیین اثربخشی برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی (MBSR) بر بهزیستی روانشناختی و میزان پایبندی به رژیم غذایی در بیماران مبتلا به فنیلکتونوری (PKU) بود. روششناسی: این پژوهش از نوع نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل بیماران مبتلا به فنیلکتونوری دارای پرونده فعال در انجمن PKU ایران در سال 1403 بود. تعداد 30 بیمار به روش نمونهگیری در دسترس انتخاب و بهصورت تصادفی در دو گروه آزمایش (15 نفر) و کنترل (15 نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش طی هشت جلسه 90 دقیقهای تحت مداخله کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل در فهرست انتظار باقی ماند. ابزارهای گردآوری دادهها شامل پرسشنامه بهزیستی روانشناختی ریف و پرسشنامه پایبندی به رژیم غذایی بود. دادهها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر و آزمونهای مقایسه جفتی در نرمافزار SPSS-21 تحلیل شدند. یافتهها: نتایج تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر نشان داد که اثر گروه بر بهزیستی روانشناختی (F=99.362, p<0.001, η²=0.665) و پایبندی به رژیم غذایی (F=40.737, p<0.001, η²=0.449) معنادار بود. همچنین اثر زمان و اثر تعاملی زمان×گروه در سطح چندمتغیری معنادار به دست آمد (p<0.001). مقایسههای جفتی نشان داد که تفاوت میان گروه آزمایش و کنترل در مرحله پسآزمون برای بهزیستی روانشناختی (MD=23.62, p<0.001) و پایبندی به رژیم غذایی (MD=23.00, p<0.001) معنادار بود. این تفاوتها در مرحله پیگیری نیز برای بهزیستی روانشناختی (MD=18.54, p<0.001) و پایبندی به رژیم غذایی (MD=23.61, p<0.001) حفظ شد که بیانگر پایداری اثرات مداخله است. نتیجهگیری: یافتههای پژوهش نشان داد که برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی میتواند بهطور مؤثری بهزیستی روانشناختی بیماران مبتلا به فنیلکتونوری را ارتقا داده و میزان پایبندی آنان به رژیم غذایی درمانی را افزایش دهد. همچنین پایداری نتایج در مرحله پیگیری نشاندهنده قابلیت این مداخله در ایجاد تغییرات پایدار رفتاری و روانشناختی است. ازاینرو، استفاده از برنامههای ذهنآگاهی در کنار مراقبتهای پزشکی و تغذیهای برای این بیماران توصیه میشود.
دانلودها
مراجع
Akbari Golvardi, F., Teymouri, S., & Rajaei, A. (2022). Effectiveness of Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR) on Quality-of-Life Components in Patients with Thalassemia. Community Health Research, 8(1), 16-26.
Bakhshi, S., Sepahvandi, M. A., & Gholamrezaei, S. (2019). Effectiveness of Mindfulness-Based Stress Reduction on Cognitive Emotion Regulation in Psoriasis. Skin and Beauty, 10(4), 201-213.
Brennan, S. (2021). Psychological Well-Being of Early and Continuously Treated Phenylketonuria Patients. Developmental Medicine & Child Neurology, 63(5), 580-587. https://doi.org/10.1111/dmcn.14123
Choobforoushzadeh, A., Fatemi Aqda, N., & Nasimi, P. (2023). Comparing the Effectiveness of Acceptance and Commitment-Based Training and Mindfulness-Based Stress Reduction on Reducing Anxiety and Depression in Infertile Women. Behavioral Sciences Research, 21(2), 275-288.
Frojd, T. (2022). Effectiveness of Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR) on Quality of Life in Chronic Illness Patients. Health Psychology Open, 9(1), 2055102122111234. https://doi.org/10.1177/2055102122111234
Haqparast Nasrabadi, H., Mirza, M., Hosseini, M., Shahab, A., & Sohrabi, A. (2021). Effectiveness of Mindfulness-Based Stress Reduction on Quality of Life and Distress Tolerance in Cardiac Patients. Journal of Mashhad University of Medical Sciences, Faculty of Medicine, 64(4), 3661-3672.
Ho, M. Y. (2020). Mindfulness-Based Interventions for Medication Adherence: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of psychosomatic research, 138, 110-118. https://doi.org/10.1016/j.jpsychores.2020.110118
Kabat-Zinn, J. (2022). Mindfulness-Based Intervention in Context: Past, Present, and Future. Clinical Psychology: Science and Practice, 10, 144-156. https://doi.org/10.1093/clipsy.bpg016
Khoury, B. (2021). Mindfulness-Based Stress Reduction for Diabetes Patients: Impact on Glycemic Control and Adherence. Diabetes Care, 44(3), 1120-1128. https://doi.org/10.2337/dc20-1543
Molaei, K., & Bavafa, B. (2021). Design and Development of a Minimum Data Set for Phenylketonuria. Health and Biomedical Informatics, 8(1), 33-41.
Pasiyar, S., Baghouli, H., Barzegar, M., & Sohrabi, N. (2023). Effectiveness of Mindfulness-Based Stress Reduction on Psychological Well-Being, Health Anxiety, and Body Image in Women with Breast Cancer. Nursing Education, 12(2), 101-111.
Ponzoni, E. (2023). Phenylketonuria as an Adherence Disease. Journal of Inherited Metabolic Disease, 46(2), 145-156. https://doi.org/10.1002/jimd.12362
Shapouri, J., Karami, S., Mohammadi, S. D., Mollamohammadi, M., & Mohammadbeigi, A. (2020). Investigating the Effect of Strict Dietary Control on Behavioral-Emotional Disorders in Patients with Phenylketonuria. Koomesh, 22(2), 317-324.
Shojaei, A., & Mahmoudi, H. (2021). Concept Analysis of Treatment Adherence in Individuals with Heart Failure. Cardiovascular Nursing, 10(1), 110-119.
Shokoohinejad, N., Bayat, M., & Zanganeh Motlagh, F. (2022). Comparing the Effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy and Compassion Therapy on Negative Automatic Thoughts, Psychological Symptoms, Pain Severity, and Quality of Life. Journal of Arak University of Medical Sciences, 25(1), 156-173.
Tickell, A., Ball, S., Bernard, P., Kuyken, W., Marx, R., & Pack, S. (2021). The Effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT) in Real-World Healthcare Services. Mindfulness, 11(2), 279-290. https://doi.org/10.1007/s12671-018-1087-9
Ünlü, S., Uzun, K., & Arslan, G. (2025). Mindfulness-Based Intervention in Schools: Addressing Social Media Burnout and Enhancing Well-Being in Adolescents. Children, 12(7), 826. https://doi.org/10.3390/children12070826
Wang, X. (2025). Exploring the impact of mindfulness, subjective well-being, and music engagement on academic performance of students in higher educational institutions. Humanities and Social Sciences Communications, 12(1), 1-14. https://doi.org/10.63313/SSH.2003
Wu, Y., & Qin, L. (2025). Enhancing Wellbeing Among Pre-Service Teachers Through a Mindfulness-Based Social and Emotional Learning Curriculum: A Quasi-Experimental Study in China. Frontiers in psychology, 16. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1405676
Zhou, L., & Xie, L. (2025). Exploring the Relationships Between Perceived Social Support, Social Engagement, Mindfulness, and Psychological Well-Being Among Chinese University Students: A Mixed-Methods Study. Sage Open, 15(4). https://doi.org/10.1177/21582440251370442
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Fatemeh Hooshmand, Maryam Sadat Banifatemeh, Marziyeh Jaafarzadeh Dashti, Delara Abdi, Arsalan Barekat (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
